De tijd na het concilie van Nicea
Lesdag 1: zaterdag 22 september 2007
“Wie is Jezus?” De grote concilies over de persoon van Christus
In de vierde eeuw werd de Kerk uitgedaagd om haar geloof in de H. Drie-Eenheid te formuleren, naar aanleiding van nieuwe leerstellingen (in de concilies van Nicaea en Constantinopel). In de vijfde eeuw moest ze dit ook doen in verband met haar geloof in Jezus: wie is Hij? Hoe beleeft, kent en verwoordt de Kerk het mysterie van haar Heer?
Er stond heel wat op het spel want het ging om de kern van haar geloof. Opnieuw zal de geloofsformulering vorm krijgen vanuit het weerwerk dat de Kerk moet bieden aan verschillende verwoordingen, waarvan ze aanvoelt dat ze het geloof in de Heer onvoldoende, te vaag of te eenzijdig uitdrukken. Heel deze christologische strijd vindt zijn neerslag in de concilies van Efeze (431) en van Chalcedon (451).
Lesgevers: Vader Dominique Verbeke en de heer Victor Yudin, orthodox vormingscentrum Johannes de Theoloog, Brussel.
************
Lesdag 2: zaterdag 13 oktober 2007
Een herder voor zijn kudde: de H. Augustinus, bisschop van Hippo
Als bisschop, monnik, theoloog, mysticus en raadsman van velen, wist Augustinus (354-430) als geen ander zijn stempel te drukken op de kerkelijke traditie. Zijn ontzagwekkend oeuvre is nog steeds een onuitputtelijke bron voor wie naar geestelijke lafenis zoekt. Op deze lesdag willen we vooral kennismaken met Augustinus als herder van de kerk van Hippo. Zijn veelzijdige bezigheid als bisschop biedt ons een boeiende en inspirerende inkijk in het kerkelijke leven tijdens de christelijke Oudheid.
Lesgever: pater Kris De Brabander, o. praem., Tongerlo.
************
Lesdag 3: zaterdag 17 november 2007
Twee grote figuren uit het Oosten: Pseudo Dionysius de Areopagiet en de H. Maximus de Belijder
De werken van de mysterieuze schrijver, Dionysius de Areopagiet, raken bekend rond 530 n.C. Ze zullen in oost en west een onweerstaanbare aantrekkingskracht uitoefenen op theologisch, liturgisch en spiritueel gebied. Ze worden met name als één van de bouwstenen verwerkt in de weergaloze synthese van Maximus de Belijder (580-662), de grootste van de byzantijnse kerkvaders. Hij vat de zoektocht en de strijd die hem voorafgingen samen in één harmonische visie, die de orthodoxie in haar volle rijkdom laat zien en die er de volle ontplooiing aan geeft. Hij zal zijn leven geven om het mysterie van Christus, zoals het concilie van Chalcedon het verwoordde, voor alle volgende generaties te vrijwaren.
Lesgever: de heer Joris Van Ael, Gent.
**************
Lesdag 4: zaterdag 8 december 2007
De monniken van Gaza – Paus Gregorius de Grote
De zesde eeuw, hoewel in politiek opzicht een zeer chaotische tijd, vormt toch een hoogtepunt in de monastieke traditie van de Oudheid, zowel voor de Griekstalige oosterse traditie als voor die van het Latijnstalige westen. De vaders Barsanuphius, Johannes en Dorotheus van Gaza zijn ongeveer tijdgenoten van St. Benedictus? Zijn hagiograaf, Paus Gregorius de Grote, leeft ongeveer een halve eeuw later. Zijn er in de geschriften uit beide monastieke omgevingen contactpunten te vinden die ook nu nog inspirerend kunnen werken?
Lesgever: dom Daniel Hombergen, abt van de abdij Maria-Toevlucht, Zundert.
************
Lesdag 5: zaterdag 19 januari 2008
De H. Benedictus, vader van het Westers monnikendom
De H. Johannes Climacus, monnik op de Sinaï, geestelijke leider van het Oosten
De monnikenvader Benedictus (vermoedelijk 480-547) heeft met zijn Regel voor monniken school gemaakt in Europa. Paus Gregorius de Grote wijdde het tweede boek van zijn Dialogen geheel aan de patriarch van het Westers monachisme. De visie op beide klassieke teksten is in de afgelopen decennia krachtig verrijkt.
Het schiereiland van de Sinaï, gelegen nabij de Egyptische en Palestijnse woestijnen, de bakermat van het eerste christelijk monachisme, bood aan het monastieke leven een uitgelezen karakter. Het Heilige Katharinaklooster is daar tot op vandaag een levend getuigenis van. De spiritualiteit van de Sinaï is verbonden met de naam van de Heilige Johannes Climacos, auteur van de beroemde “Ladder (climax) van het Paradijs”. De kenmerken van deze spiritualiteit zijn de verinnerlijking en de liefdevolle gerichtheid op de persoon van Jezus Christus.
Lesgevers: dom Gerard Mathijsen o.s.b., abt van de St. Adelbertabdij, Egmond-Binnen, Nederland; en Vader Dominique Verbeke, orthodoxe parochie van de H. Apostel Andreas, Gent.
************
Lesdag 6: zaterdag 9 februari 2008
De Syrische monniken van de zevende eeuw: de H. Isaac van Ninive, Johannes van Dalyatha en Jozef Hazzaya, de Ziener
In een eerste moment plaatsen we deze drie monniken binnen het bredere kader van de Syrische traditie. Daarna stellen we hun leven en werk bondig voor, om uiteindelijk samen enkele van hun teksten te lezen. We willen daarbij hun visie op de kunst van het gebed achterhalen, evenals de manier waarop zij het schouwen of contempleren binnen het geestelijke leven plaatsen.
Lesgever: pater Benoît Standaert o.s.b., St. Andriesabdij, Brugge.
************
Lesdag 7: zaterdag 8 maart 2008
Liturgie en dogma: de HH. Johannes van Damascus en Cosmas van Maïouma
Johannes van Damascus (650-750) sluit de bloeiperiode af van de Griekse patristiek. Zijn breed opgezette Bron van de kennis omvat wijsgerige beginselen, een weerlegging van honderd ketterijen en een uiteenzetting van het orthodoxe geloof. Baanbrekend werden zijn geschriften ter verdediging van de iconencultus. Zijn preken stonden later model. Samen met zijn halfbroer, Kosmas van Maioema, was hij een gevleugeld liturgisch dichter.
Lesgever: dom Michel Van Parys o.s.b. , Chevetogne.
************
Lesdag 8: zaterdag 12 april 2008
De theologie in Byzantium na de oecumenische concilies:
de H. Symeon de Nieuwe Theoloog en de H. Gregorius Palamas
Terwijl in de periode van de zeven Oecumenische Concilies de christologie centraal stond, begint in de periode erna in de Byzantijnse theologie een diepere theologische bezinning over de Heilige Geest. Dat zal verduidelijkt worden in de bestudering van de mystiek en de theologie van deze twee grote Byzantijnse theologen.
Lesgever: professor Joost Van Rossum, St. Serge, Parijs.
*************
Lesdag 9: zaterdag 17 mei 2008
De doorwerking van de patristische tijd in het Westen
De grote standaardwerken (zoals de negentiende-eeuwse Patrologia Latina van Jacques-Paul Migne, of de hedendaagse reeks Corpus Christianorum) laten zien dat er in de middeleeuwse Latijnse kerk een continuatio (doorwerking) was van de Kerkvaders. Meer nog, voor vele middeleeuwse theologen is het eenvoudigweg cruciaal de “leer van de Vaders” door te denken. Maar sommige geleerden zijn geneigd een andere theologische methode te zoeken. Van dit complexe verhaal zullen enkele voorbeelden en hoofdmomenten belicht worden.
Lesgever: professor Rob Faesen s.j., Leuven.
